افتتاح حساب بانکی ترکیه

پاشنه آشیل اقتصاد ترکیه

انرژی پاشنه آشیل اقتصاد ترکیه

اهمیت کشور ترکیه در بازار جهانی انرژی هم از بعد ترانزیت منطقه ای انرژی و هم مصرف انرژی در حال رشد و گسترش است در دهه اخیر مصرف انرژی رشد سریعی داسته است و به نظر می رسد این روند ادامه خواهد داشت در سالهای اخیر صنعت و اقتصاد ترکیه شاهد پیشرفتهای قابل ملاحطه ای بوده است. چالش های انرژی ترکیه رابطه مستقیمی با پیشرفت اقتصاد – رشد جمعیت و افرایش استاندارد زندگی نقش مستقیمی دارد ترکیه در صدد است تا اقتصاد خویش را در سال ۲۰۲۳ همزمان با یک صدمین سالگرد تاسیس جمهوری ترکیه در بین ۱۰ کشور برتر اقتصاد دنیا قرار دهد در بین مسئله تامین انرژی مورد نیاز برای صنایع و مصرف خانگی از منابع قابل اعتماد – ارزان برای ترکیه از اهمیت خاصی برخودار است به همین جهت وزارت انرژی و منابط طبیعی ترکیه یک برنامه کوتاه مدت با عنوان “طرح استراتژیک ۲۰۱۰- ۲۰۱۴ ” تهیه کرده است تا احتیاجات ترکیه در زمینه انرژی را فراهم کند در این بین توجه به سیاست خارجی نوین ترکیه در زمان حکومت حزب عدالت و توسعه برای درک بهتر از استراتژی ترکیه بسیار مفید خواهد بود.

فرضیه

صنعت و اقتصاد ترکیه طی سالهای اخیر پیشرفت مشهودی داشته است پیشرفت صنعت هر کشوری بدون تامین انرژی مورد نیاز صنایع سنگین و سبک و هم چنین مصرف خانگی میسر ناست چه بسا هر گونه قطعی جریان گاز یا نفت و افزایش قیمت حاملهای انرژی باعث کندی رشد اقتصاد آن کشور شود با توجه به روند رو به رشد اقتصاد ترکیه فرضیه این مقاله این است که این کشور دارای سیاست گذاری انرژی منظمی بوده و کلیه ارگانهای زیربط طبق استراتژی انرژی مدون توسط وزارت انرژی ترکیه در حال فعالیت هستند و مسئله مهم توجه به نقش انرژی در سیاست خارجی این کشور در زمان حکومت حزب عدالت و توسعه است.

سیاست گذاری انرژی ترکیه

مطالعات نشان داده که بیش از ۷۰% ذخایر اثبات شده نفت و هم چنین بیش از ۴۰ % دخایر اثبات شده گاز طبیعی در منطقه خاور میانه و حوزه دریای خزر واقع شده است ترکیه با توجه به موقعیت جغرافیش بین حوزه های انرژی و بازار مصرف قرار گرفته است در نتیجه به صورت پلی ما بین حوزه منابع انرژی و بازار مصرف تبدیل شده است ترکیه در نطر دارد در تامین امنیت انرژی اتحادیه اروپا نقش اساسی ایفا کند و در تلاش است تا خط لوله های نفت و گاز از محدوده این کشور عبور کند در حدود ۳٫۷% از نفت مصرفی جهان از کانالهای ترکیه منتقل می شوند. (گزارش آژانیس بین المللی انرژی۳۲-۱۲)

محورهای اصلی “طرح استراتژیک ۲۰۱۰- ۲۰۱۴ ” وزارت انرژی و منابع طبیعی تر کیه عبارتند از امنیت تامین انرژی –افرایش تاثیر ترکیه از لحاظ انرژی در بعد منطقه ای و جهانی و توجه به استفاده بهینه از منابع طبیعی و حفظ محیط زیست – تامین انرژی ارزان با کیفیت و بلند مدت برای ترکیه. در این طرح مشارکت بیش ار بیش بخش خصوص در بازار انرژی ترکیه پیش بینی شده است با اجرای این بخش خصوص فرصت می یابد تا در زمینه تولید انرژی انتقال و فروش آن مشارکت داشته باشد برای اجرای بهتر خصوصی سازی انرژی دولت موطف به فراهم نمودن شرایط لازم و تصویب قوانین مورد نیاز شده است تا شرایط برای یک بازار رقابتی برای بخش خصوصی بیش از بیش محیا شود. در پرتو لیبرالیزه شدن بازار انرژی ترکیه شرایط برای تولید انرزیهای نو و تجدید پذیر فراهم خواهد شد ترکیه در نظر دارد با استفاده از موقعیت جغرافیایی خویش به ” کریدور انرژی” تبدیل شده و در سطح منطقه ای و جهانی در بازار انرژی و هم چنین در پروژهای خط لوله انتقال گاز به بازار مرکز تبدیل شود و بندر جیهان را پس از بندر آمستردام هلند به دومین مرکز انرژی اتحادیه اروپا تبدیل کند ( استراتژی انرژی ترکیه-۵-۱۵) برای درک بهتر استراتژی انرژی ترکیه باید به میزان مصرف انرژی این کشور توجه نمود میزان مصرف انرژی در ترکیه و هم چنین بازار انرژی یکی از بازارهایست که بیشترین میزان افزایش در آن مشاهده می شود طی دهه گذشته در مورد افزایش تقاضای مصرف در گاز طبیعی و الکتریسیته بعد از چین در رتبه دوم قرار داشته است میزان بالای مصرف انرژی باعث شده تا ترکیه توجه خاصی بر مبحث ” امنیت انرژی” داشته باشد امنیت انرژی از دید دولت ترکیه عبارتند از

– متنوع سازی تامین انرژی از کشورهای مختلف و مسیر های مختلف

– افزایش سهم انرژیهای تجدید پذیر در سبد انرژی ترکیه و استفاده از انرژی هسته ای برای تولید الکتریسته

– تلاش برای استفاده بهینه در مصرف انرژی

– مشارمت در امنیت انرژی ترکیه (استراتژی انرژی ترکیه۱۸-۸ )

نکته ای که باید مد نطر داشت این است که افزایش مصرف انرژی و محدودیت منابع داخلی انرژی نیارهای تکنولوژیک موقعیت جغرافیایی باعث گردیده تا مبحث امنیت انرزی اهیمت خاصی برای دولت ترکیه داشته باشد امنیت انرژی در کوتاه مدت تامین انرژی مورد نیاز در صنایع و مصر خانکی است ( یوسف یازار -۲۰۱۲ – ۱۰-۹)

همزمان با طرح استراتژیک انرژی وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه وزارت امور خارجه ترکیه نیز استراتژی انرژی خویش را مد نظر قرار داده و هماهنک با طرح استراتژیک انرژی وزارت انرژی برای بر طرف نمودن مشکلات این بخش در سطح بین الملل فعالیت می کند در این طرح نیز توجه خاصی به مبجث امنیت انرژی و ضرورت متنوع سازی منابع تهیه انرژی هم چنین متنوع سازی مسیرهای انتقال انرژی از منابع انرژی به این کشور اشاره شده است این طرح هم چنین ضمن اشاره به ضرورت استفاده از انرژی هسته ای برای تولید انرژی الکتریسته خواستار افزایش سهم انرژیهای تجدید پذیر در سبد انرژی ترکیه تاکید می کند.( استراتژی انرژی ترکیه وزارت امور خارجه ترکیه ۲۰۱۰- ۵-۱)

پروفایل انرژی ترکیه

حدود ۷۴% انرژی مورد نیاز ترکیه ار منابع خارجی تامین می گردد بیش از ۹۸ درصد نفت و گاز طبیعی مصرفی ترکیه از منابع خارجی تامین می شود میزان افژایش سالانه انرژی در ترکیه در حدود ۴ تا ۵ درصد است در حالی که این میزان در کشورهای عضو اتحادیه اروپا حدود ۱٫۶% است پیش بینی می شود میزان مصرف انرژی در ترکیه تا سال ۲۰۲۰ حدود ۴% افزایش داشته باشد ترکیه برای تامین انرژی مورد نیاز خویش طی ۱۵ سال آینده نیاز به سرمایه گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری دارد ( تونجای بابعلی-۲۰۱۲ -۴) طبق آمار سازمان بین المللی انرژی مصرف برق بیتشرین میران انرژی در ترکیه را داراست.( گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا-۲۰۱۳ -۴) طی ۲ سال گذشته ترکیه اهمیت ویژه ایی به استفاده از انرژیهای تجدید پذیر و استفاده از این انرژیها برای تولید برق داد ترکیه در صدد است تا میزان مصرف خانگی گاز طبیعی را افرایش دهد چرا که استفاده خانگی گاز طبیعی از استفاده گار طبیعی برای تولید برق در نیروگاهها مقرون به صرفه است .(یوسف یازار۱۰-۹) طبق آمار سازمان بین المللی انرژی نفت و گاز طبیعی منابع عمده انرژی ترکیه هستند میزان مصرف “از طبیعی از ۰٫۷ میلیارد متر مکعب در سال ۱۹۸۷ به میزان۴۵٫۳ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۱۲ رسیده است در سال ۲۰۱۱ سبد انرژی ترکیه شامل ۲۸% نفت ۳۰% زغال سنگ سهم انرژهای تجدید پذیر در سبد انرژی حدود ۱۰% بود انتظار می رود که تا سال ۲۰۲۳ سهم انرژهای تجدید پذیر برای تولید الکتریسته به ۳۰% برسد سهم در همین مدت سهم انرژی زمین گرمایی به ۲۰ مگاوات ساعت و سهم انرژی باد به ۶۰۰ مگاوات ساعت خواهد رسید ترکیه به منطور تولید ۵% از انرژی مورد نیاز خود اقدام به عقد قرارداد با شرکتهای روسی و کنسرسیوم ژاپنی و فرانسوی برای ساخت ۲ راکتور اتمی کرده است .( گزارش آژانس بین المللی انرژی-۲۰۱۳- ۳۲-۱۲ ) در ماه می ۲۰۱۳ قرارداد دومین نیروگاه هسته ای بین ترکیه و کنسرسیوم ژاپنی و فرانسوی به امضا رسید اررش این قررداد ۲۲ میلیارد دلار است زمان بهره برداری این نیروگاه سال ۲۰۲۳ خواهد بود و این نیروگاه ۴۸۰۰ مگاوات برق تولید خواهد کرد ( حریت دیلی نیوز – ۳) مطالعات اخیر نشان داده است که میزان ذخایر اثبات شده نفت ترکیه در حوزه حاکاری در جنوب شرقی ترکیه در حدود ۲۷۰ میلیون بشکه است و شرکت ملی نفت ترکیه در حال اکتشاف نفت در حوزه دریای سیاه و دریای اژه است بر اساس پیش بینی ها میزان ذخایر نفت در دریای سیاه بین ۷ تا ۱۰ میلیارد بشکه نفت است (استراتژی انرژی ترکیه-۲۵-۱۲)

در جداول ذیل میزان واردات گاز طبیعی و نفت خام ترکیه طی سال ۲۰۱۲ در ترکیه نمایش داده شده است.

در جدول ذیل میزان رشد مصرف فراورده های سوختی در ترکیه طی سالهای اخیر نمایش داده شده است.

در حالیکه میزان تولید فراورده های نفتی نسبتا ثابت مانده شاهد افزایش مصرف طی بازه زمانی فوق هستیم.

 شرکت ملی نفت ترکیه هئف خود را برای یک صدمین سال تاسیس جمهوری ترکیه هدف خویش را تامین نیازهای نفت و گاز طبیعی ترکیه از منابع داخلی عنوان کرده است در همین حال وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه نیز هدف اصلی خویش در سال ۲۰۲۳ کسب جایگاه نخست در منطقه در بخش انرژی و منابع طبیعی است برای رسیدن به رسیدن به رسیدن به این هدف ترکیه مشارکت جدی و فعالی در برخی پروژه های انتقال نقت و گاز داشته است و در نطر دارد تا برخی پروژه ها را تا پایان سال ۲۰۱۴ کامل نماید. ( همان)

برای درک بهتر استراتژی انرژی ترکیه توجه به میزان انرژی مورد نیاز ترکیه و افزایش روز افزون این کشور به واردات حاملهای انرژی ضروری است چرا که اقتصاد و صنعت این کشور از دهه ۸۰ میلادی و تحت سیاستهای لیبرال تورگوت اوزال روند رو به رشد خویش را شروع کرد طبیعی نیست پیشرفت هر کشوری منوط به تامین منابع انرژی مورد نیاز است.

دیدگاه دیگری نیز نسبت به سیاست گذاری انرژی در ترکیه وجود دارد که تاکید می کند۱- انرژی مورد نیاز باید برای همه مردم ترکیه فراهم و تضمین گردد ۲- امنیت انرژی باید با کاهش وابستگی به منابع خارجی تضمین شود و سهم انرژیهای تجدید پز افزایش یابد ۳- کاهش اثرات مخرب گاز دی اکسید کربن باید پایه و اساس سیاست گذاری انرژی باشد ۴- مصرف بهینه حاملهای انرژی بهترین راه کاهش وابستگی به منابع خارجی است ۵- توجه به ایجاد مشاغل سبز می تواند در پرتو افزایش منابع انرژیهای تجدید پدیز باشد ۶- استفاده از انرژی هسته ای خطرناک بوده و عوارض خطرناک زیست محیطی در پی دارد ۷- سیاست خارجی فعال باید شامل دوری از تنش با همسایگان ترکیه و بهبود روابط با این کشورها هم چنین ایجاد فصل جدید در مناسبات ترکیه و اتجادیه اروپا باشد.( نجدت پامیر ۲۰۱۳- ۱۸-۸)

 تا اوائل دهه ۹۰ و پیش از انعقاد قرارداد خرید گاز طبیعی از ایران روسیه تنها فروشنده گاز طبیعی به ترکیه بود و وابسته بودن به یک کشور خاص در زمینه حاملهای انرژی با سیاست امنیت انرژی در تضاد بود حکومت حزب عدالت و توسعه به سیاست گذاری انرژی توجه خاصی نمود و در سیاست خارجی خویش اهمیت خاصی به مبحث انرژی نمود می توان نقش انرژی در سیاست خارجی ترکیه را در موارد ذیل مشاهده نمود

۱- استفاده از انرژی به عنوان اهرمی برای تسریع و تقویت همکاری اقتصادی در بعد منطقه ای در امور خارجی

۲- صنعت انرژی ترکیه، اگر روابط ترکیه با کشورهای همسایه نظیر جمله روسیه، آذربایجان، ایران و عراق دچار هر کونه تنش و بحرانی شود صنعت انرژی ترکیه متحمل ضرررهای سنگینی خواهد شد

۳- در بعد ژئو پولتیک ترکیه مایل نیست فرصت ایجاد سیستم حمل و نقل و ترانزیت انرژی را از دست ندهد وزارت امور خارجه ترکیه قراردادهای انرژی را به عنوان عامل وابستگی متقابل در روابز خویش با کشورهای همسایه می نگرد ( مرت بیلگین – ۲۰۱۲)

پروژهای بخش انرژی ترکیه

در سالهای اخیر ترکیه با هدف تامین انرژی مورد نیاز در بخش خانگی و هم چنین در بخش صنعت اقدام به سرمایه گذاری عظیمی در این بخش کرده است و چنیدن پروژه در حال اجراست ثبات و امنیت داخلی ترکیه شرایط را برای تبدیل ترکیه به بازیگر عمده انرژی در سطح منطقه شده است ثبات و امنیت و رفاه در خاورمیانه و بویژه برای هماسیگان ترکیه اولویت اصلی سیاست خارجی ترکیه بوده است برای نیل به این هدف توجه به پروژهای انتقال انرژی و احداث خط لوله جزو الویتهای ترکیه بوده است از دهه ۹۰ ترکیه شروع به فعالیت جدی در زمینه پروژهای انتقال انرژی و احداث خط لوله ها نمود بطور خلاصه این فعالیتها شامل بازه های زمانی زیر است

۱- مرحله اول بین سالهای ۱۹۹۱-۱۹۹۴ همراه با نگرانیهای سیاسی فرهنگی

۲- مرحله دوم بین سالهای ۱۹۹۴-۲۰۰۵ کریدور شرق-غرب برای انتقال منابع انرژی دریای خزر

۳- مرحله سوم بین سالهای ۲۰۰۵-۲۰۰۹ کریدور شرق- غرب برای انتقال منابع انرژی از منطقه آوراسیا و خاورمیانه

۴-مرحله چهارم بین سالهای ۲۰۰۹ به بعد کریدور شمال حنوب برای تبدیل شدن ترکیه به انرژی هوب و انتقال منابع انرژی روسیه – دریای خزر و خاورمیانه)

در مرحله اول خط لوله کرکوک جیهان برای انتقال نفت عراق به ترکیه احداث گردید در مرجله دوم ترکیه در پروژه های زیادی برای انتقال منابع هیدورکرن از حوزه خزر به ترکیه مشارکت کرد انزاوی ایران و مشکلات زیر ساختاری مانع ار انتقال گاز ترکمنستان به ترکیه گردید از پروژه هایی که در تبدیل ترکیه به انرژی هوب نقش مهمی داشتند پروژهای خط لوله باکو تفلیس جیهان و خط لوله انتقال گاز باکو تفلیس ارزروم بود. ( مرت بیلگین ۲۰۱۲) پروژه مهم دیگری که سهم ترکیه را در برقراری و حفظ امنیت انرژی ترکیه بیش از بیش مشخص می سازد پروژه خط لوله تاناپ یا ترنس آناتولین است با اجرای این پروژه ترکیه مبدل به پلی برای انتقال منابع انرژی از دریای خزر و حوزه قفقاز به بازار مصرفی اروپا خواهد بود. بر طبق این قرارداد ترکیه سالانه ۶ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از حوزه شاه دنیز ۲ آذربایجان خواهد خرید. ( تانر یلدیز -۲۰۱۲).

می توان اهمیت استراتری انرژی را در سیاست خارجی ترکیه در روابط این کشور یا همسایه ها و انعقاد قراردادهای انرژی با این کشورها و سایر کشورهای فعال در عرصه انرژی مشاهده کرد

۱- با آمریکا در مورد پروژه های باکو تفلیس جیهان و باکو تفلیس ارزروم برای انتقال نفت و گاز از حوزه دریای خزر

۲ – با اتحادیه اروپا بویژه با ایتالیا و یونان در مورد پروژه خط لوله گاز ترکیه – یونان

۳- با روسیه در پروژه های خط لوله گاز طبیعی سامسون جیهان و بلو استریم-

۴- روابط ترکیه با آذربایجان و گرجستان برای انتقال نفت از حوزه خزر به ترکیه

۵- با ایران برای انتقال گاز طبیعی ایران از خط لوله تبریز – ارزروم- آنکارا و هم چنین برای انتقال گاز ترکمنستان به ترکیه از طریق خاک ایران

۶- با عراق در مورد خط لوله کرکوک – یومورجالیک .

۷- با سوریه – مصر و عراق برای احداث خط لوله گاز عرب گاز

۸- با قطر برای احداث خط لوله گاز طبیعی و هم چنین ال ان جی

۹- با اسراییل برای پروژه خط لوله جیهان حیفا ( مرت بیلگین – ۸-۳)-

 در این بخش به تعدادی از پروژه های مهم صنعت نفت و گاز ترکیه اشاره می کینم

خط لوله جیهان سامسون

با توجه به ترافیک زیاد در تنگه بسفر و عبور و مرور زیاد کشتهای نفت کش از این تنگه خط لوله سامسون جیهان با هدف کاهش ترافیم در تنگه بسفر پیشنهاد شد طول این خط لوله ۵۵۰ کیلو متر بوده و از بندر سامسون در ساحل دریای سیاه تا بندر جیهان در ساحل مدیترانه ادامه دارد اسم دیگر این خط لوله تاپ است طرفیت ابتدایی این خط لوله یک میلیون بشکه در روز است و ظرفیت نهایی آن ۱٫۵ میلیون بشکه در روز خواهد

خط لوله کرکوک جیهان

حز لوله دو گانه کرکوک حیهان به طول ۹۷۰ کیلومتر نفت منطقه کرکوک را به بندر جیهان ترکیه منتقل می کند ظرفیت این خط لوله ۱٫۶ میلیون بشکه در روز است که این میزان ۲۵ درصد صادرات نفت خام عراق است

خط لوله حکومت کردستان عراق- ترکیه

مذاکرات مربوط به این خط لوله از سال ۲۰۱۲ بین پیشنهادی حکومت کردستان عراق و ترکیه شروع شد این خط لوله نقت پیشنهادی حکومت کردستان عراق به بندر جیهان منتقل خواهد کرد ظرفیت این خط لوله ۱ میلیون بشکه در روز است که سال ۲۰۱۳ به بهره برداری رسید. ( گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا – ۲۰۱۴- ۸-۳)

پروژه های خط لوله انتقال گاز طبیعی تاناپ Trans Anatolian Pipeline (TANAP)

 پروژه خط لوله تاناپ بجای پروژه نابوکو پیشنهاد شد طبق این قرارداد شرکت گاز ترکیه بوتاش گاز طبیعی از حوزه شاه دنیز ۲ آذربایجان را به ترکیه منتقل سازد ظرفیت این خط لوله سالیانه ۳۰ میلیارد متر مکعب است ( استراتژی انرژی ترکیه- وزارت امور خارجه ترکیه) مزیت عمده این خط لوله در این است که نیازی برای عقد قرارداد خرید گاز طبیعی بیش از ساختن خط لوله نیست ( گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا)

ترکیه برای برای کشف ذخایر نفت و گاز دریای مدیترانه و منابع هیدروکرن نزدیم سواحل قبرس قراردادهایی با اسراییل منعقد کرده است این پروژه به پروژه مد استریم معروف شده است و بر اساس اصل برد برد بنا نهاد شده است (تونجایبابعلی -۱۲)

مشکلات عمده بخش انرژی ترکیه

وابستگی بیش از حد به یک کشور خاص در زمینه انرژی بر خلاف سیایت امنیت انرژی هر کشوری است و اگر در حجم واردات و صادرات بین کشور تعادلی وجود نداشته باشد و وابستگی متقابل موجود نباشد امنیت انرژی کشور خریدار در معزض خطر قرار می گیرد روسیه اولین کشوری بود که ترکیه اقدام به خرید گاز طبیعی از آن کشور نمود تا پیش از سال ۱۹۹۶ که قرارداد خرید گاز طبیعی بین ایران و ترکیه منعقد شود در حال حاضر شرکتهای روس در حال ساختن اولین راکتور اتمی ترکیه برای تولید برق هستند طبق قرارداد ساخت نیروگاه هسته ای بین ترکیه و روسیه طرف روس مسولیت تهیه تامین سوخت اتمی و انباشت پس ماند اتمی نیز است در سال ۲۰۱۳ روسیه عمده ترین صادر کننده گاز طبیعی به ترکیه بوده و بیش از ۵۸% گاز طبیعی به ترکیه است تعدادی از شرکتهای روس در حال اخذ مجوز برای توزیع و ذخیره سازی گاز طبیعی در مناطقی از ترکیه هستند در حال حاضر دانشجویان ترک در رشته های انرژی هسته ای در دانشگاههای ترکیه مشغول به تحصیل هستند ( تونجای بابعلی ۲۰۱۲- ۵-۳) ترکیه برای کاهش وابستگی به روسیه قراداد ساخت راکتور در پروژه بعدی خویش را به کنسرسیوم شرکتهای فرانسوی و ژاپنی منعقد کرد ترکیه منابع عظیم توریم دارد و اگر بتواند تکنولوژی لازم را بدست آورد می تواند از توریوم در تولید انرژی هسته ای بکار گیر ترکیه نمی نگاهی هم به منابع عظیم بورم هم دارد و می تواند برای تولید االکتریسته بکار گیرد. (همان)

 بیش از ۸۰ درصد قرادادهای انرژی ترکیه با عراق مسقیما با منطقه خورمختار کردستان عراق منعقد شده است حتی اکثر قراردادخای تجاری نیز بین ترکیه و این منطقه منعقد شده است (همان) بدنبال اختلافاتی که بر سر منابع نفت و گاز منطقه کردستان عراق بین دولت مرکزی عراق و ترکیه روی داد دولت عراق سهم ترکیه در بلوک ۹ حوزه نفتی جنوب عراق لغو کرد و اگر ترکیه سیاست فعلی را ادامه دهد امکان فسخ تمامی قرادادها بین دولت مرکزی عراق و ترکیه وجود دارد ( نجدت پامیر -۹)

پرداخت غرامت

طبق قراردادهای گاز طرف خریدار ملزم به در یافت میزان حجم گاز طبیعی طبق قرارداد است و طرف فروشنده نیز ملزم به تامین میزان حجم گاز طبیعی به طرف مقابل هست اگر هر یک از طرفین قرارداد نتواند به تعهدات خویش در قبال خرید یا تامین گاز طبیعی مجبور است به طرف مقابل غزامت پرداخت کند به این گونه قرار دادها( بگیر یا بپرداز)

گفته می شود ترکیه در سال ۲۰۰۸ مبلغ ۷۰۴ میلیون دلار بابت غرامت به ایران پرداخت کرد ترکیه هم چنین در سال ۲۰۰۹ نیز مبلغ ۶۰۵ میلیون دلار غرامت پرداحت کرد چرا که طبق قرارداد نتوانسته بود حجم گاز خریداری شده را از ایران تحویل بگیرد در سال ۲۰۱۰ ترکیه مبلغ ۱٫۶۵ میلیارد دلار غرانت به روسیه و آذربایجان پرداخت کرده است بر اساس آخرین آمار ترکیه در سال ۲۰۱۱ مبلغ ۱٫۵۸۰ میلیادر دلار غرامت پرداخت کرد . ( الین کیندر – ۲۰۱۳)

خصوصی سازی شرکت ملی نقت ترکیه

دولت ترکیه در راستای خصوصی سازی صنعت انرژی اقدام به واگذاری تعدادی از شرکتهای فعال در این بخش به بخش خصوصی نموده است اواخر سال ۲۰۱۳ مجلس کبیر ترکیه قانون خصوصی سازی شرکت ملی نفت ترکیه تپا ئو نمود تصویب خصوصی سازی شرکت ملی نفت ترکیه به مخالفت تعداد زیادی از کارشناسان انرژی این کشور روبرو شده است نجدت پامیر مشاور انرژی کمال کلیچدار اوغلو دبیر کل حزب جمهوری خواه خلق – حزب عمده مخالف دولت ترکیه طی مقاله ای که در روزنامه دونیا ضمن انتقاد از تصویب این قانون واگذاری کلیه قراردادهای منعقده بین این شرکت و شرکتهای خارجی ترکیه نمی تواند به هدف خویش یعنی تامین انرژی مورد نیاز خویش از منابع داخلی در سال ۲۰۲۳ یعنی صدمین سالگرد تاسیس جمهوری ترکیه برسد چرا که با خصوصی سازی شرکت ملی نفت ترکیه ابزار لازم برای اکتشا ف و استخراج نفت و گاز متعلق به دولت در اختیار نخواهد داشت قانون خصوصی سازی تپائو با هدف کاهش وابستگی به شرکتهای خارجی انرژی صورت گرفته اما موقعی که این شرکت نتواند به نام دولت فعالیت کند چکونه می تواند وابستکی به نفت و گاز منابع خارحی کم کند شرکت خارجی مثل اکسون در یک حوزه ای در محدوده سرزمینی ترکیه نفت و یا گاز استخراج کند کشف و استخراج نفت و گاز توسط این شرکت چگونه وابستگی را کاهش خواهد داد اکسون فقط ۳۱ درصد به ترکیه پرداخت خواهد کرد و این به نفع ترکیه نخواهد بود. ( پامیر -۲۰۱۳-۳)

قراردادهای انرژی بین ایران و ترکیه

همکاریهای دو کشور همسایه ایران و ترکیه زیر بنای همکاریهای اقتصادی ۲ کشور است عوامل متعددی برای همکاری در زمینه انرژی موجود است

الف- رشد مصرف انرژی در ترکیه و افزایش آسیب پذیری از این ناحیه

ب- تلاش ترکیه برای کاهش وابستگی به روسیه

ج- مشکلات امنیتی عراق

د- وجود امنیت کامل در حوزه سرزمینی ایران که باعت کاهش هزیبه انتقال گاز طبیعی می شود ( بهزاد اکیجی – ۲۰۱۰- ۴۰)

اولین قرارداد انرژی بین ایران و ترکیه به پیش از انقلاب بر می گردد طبق این قرارداد ایران متعهد به تامین یک میلیون تن نفت خام به ترکیه شد مبلغ این قرارداد ۱۵۰ میلیون دلار بود از طریق وام پرداختی ایران به ترکیه پرداخت شد ( الیوت هنتوف -۴۰)

اولین قراداد گاز طبیعی بین دو کشور و در جریان سفر مرحوم نجم الدین اربکان نخست وزیر ترکیه به تهران در سال ۱۹۹۶ به امضا رسید طبق این قرارداد ایران برای مدت ۲۳ سال متعهد به تامین گاز طبیعی ترکیه شد حجم ابتدایی این قرارداد ۴ سالیانه میلیارد متر مکعب بود این ظرفیت در سال ۲۰۰۷ به ۱۰ میلیارد متر مکعب رسید گاز وارداتی از ایران را در مناطقی چون آناطولی شرقی به مصرف خانگی و صنعتی می رسد هر دو طرف متعهد به ساختن خط لوله در بخش سرزمینی خویش شدند کار احداث خط لوله در دسامبر سال ۲۰۰۱ به بهره برداری رسید ( الین کینندر ۱۳)

بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۰ مذاکرات متعددی بین دولتمردان ۲ کشور برای عقد قرار داد جدید گاز طبیعی بین ۲ کشور صورت گرفت تا اینکه ۲ در سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ تفاهم نامه به امضائ طرفین رسید در تفاهم نامه اول که در سال ۲۰۰۷ در تهران به امضای محمود احمدی نژاد و رجب ظیب اردوغان رسید در این تفاهم نامه دو طرف در مورد انتقال گاز طبیعی از حوزه پارس جنوبی به ترکیه و از آنجا با اروپا موافقت کردند حوزه پارس جنوبی با ۱۵ تریلیون متر مکعب دخایز پاز طبیعی اثبات شده بزرگترین حوزه گازی جهان است که بین ایران و قطر مشترک است ( گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا -۲۰۱۳) طبق این تفاهم نامه شرکت ملی نفت ترکیه متعهد به سرمایه گداری برای اکتشاف و استخراج در حوزه پارس جنوبی شد تا ۲۰ میلیارد متز مکعب گاز طبیعی تولید کرده پس از دادن سهم ایران بقیه را اط طریق خط لوله برای مصرف داخلی ترکیه و هم چنین صدور به اتحادیه اروپا منتقل نماید خط لوله پیشنهادی برای این پروژه بطول ۱۸۸۰ کیلومتر و از حوزه پارس جنوبی تا مرز ترکیه بود ترکیه این امکان را داشت که قسمتی از این حجم گاز دریافتی را به اتحادیه اروپا صادر کند . انتطار می رفت تا این تفاهم نامه طی سالهای آینده عملیاتی شود اما مشکلات مالی – اختلاف طرفین در مورد نحوه فروش گاز به اتحادیه اروپا توسط ترکیه – نحوه همکاری طرفین- استخراج و… این پروژه عملیاتی نشد. ( آرزو جلالی فر اکینجی – ۴-۵)

تفاهم نامه دوم سال ۲۰۰۸

پس از اینکه تفاهم نامه اول در تاریخ ۱۳ جولای ۲۰۰۷ به امضای طرفین رسید و پس از اینکه بنا به مشکلاتی که قبلا ذکر گردید این تفاهم نتمه عملیاتی نشد دو طرف پس از مذاکراتی در مورد عقد تفاهم نامه دوم در مورد استخراج و انتقال گاز طبیعی از حوزه پارس جنوبی به ترکیه و سپس به اتحادیه اروپا به توافق رسیدند بر طبق این تفاهم نامه شرکت ملی نفت ترکیه متعهد شد از ۳ فاز ۲۲٫ – ۲۳ و ۲۴ پارس جنوبی سالیانه ۱۶ میلیارد متر مکعب گاز استخراج کند نصف این حجم گاز را در ترکیه مصرف کند و نصف باقی مانده را به بازار مصرف اروپا منتقل نماید ( الین کینندر -۱۱) شرکت ملی نفت ترکیه متعهد شد تا در هر فاز ۳ میلیارد دلار سرمایه گذاری کند ( گرت جن کینز ۱۲)

مشکلات موجود در قراردادهای فیمابین انرژی بین ایران و ترکیه

در دسامبر سال ۲۰۰۴ جریان گاز طبیعی از سوز ایران قطع گردید که علت آن مشکلات فنی اعلام گردید وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه بعلت قطع جریان و هم چنین قیمت بالای گاز صادراتی ایران موضوع را به دادگاه داوری بین المللی ارجاع داد در سال ۲۰۰۵ ترکیه جریان گاز طبیعی را قطع کرد در ژانویه ۲۰۰۶ قطعی جریان گاز به عامل بی اعتمادی ۲ کشور تبدیل شد قطعی دوباره جریان گاز و هم چنین اختلاف بر سر قیمت گاز بی اعتمادی را تشدید کرد ترکیه به دلیل اینکه ایران را صادر کننده خوبی نمی داند پیگر پرونده ایران در دادگاه داوری بین المللی شد. ( الین کنندر ۱۳) عامل مهمی دیگری که در ارجاع پرونده ایران به دادگاه داوری بین المللی مهم بود پرداخت غرامت ترکیه به ایران از بود ترکیه تاسیاست لازم برای ذخیره سازی گاز طبیعی را ندارد و در فصول گرم سال امکان مصرف گاز وارداتی ایران را ندارد به این خاطر مجبور به پرداخت غرامت به ترکیه می شود ترکیه برای حل مشکل ذخیره سازی گاز طبیعی در منطقه توز گولو – مارمارای در حال ساخت دارد که انتطار می رود کار احداث این تاسیسات تا پایان سال ۲۰۱۶ به بهره برداری برسد ( امید شکری کله سر- ۱۲۵)

درپی ارجاع پرونده از سوی ترکیه – در فوریه ۲۰۰۹ ایران ۱۸ درصد قیمت گاز صادراتی را کاهش داد ( الین کنندر ۱۳)

از سال ۲۰۰۹ ایران به تامین کننده اصلی نفت ترکیه تبدیل شد در پایان سال ۲۰۱۲ ترکیه ۴۱ درصد نفت مصرفی و ۱۸ درصد گاز طبیعی از ایران وارد کرد ( گزارش اداره تنظیم بازار انرژی ۲-۲۱)

نقش انرژی در کابینه داود اوغلو

پس از انتخاب رجب طیب اردوغان بعنوان رییس جمهور از سوی مردم ترکیه وی نیز احمد داود اوغلو را به سمت نخست وزیر خویش منصوب نمود داود اوغلو که معمار سیاست خارجی حزب عدالت وتوسعه نیز محسوب می شود داوداوغلو در جلسه رای اعتماد خویش در مجلس کبیر ترکیه ضمن اشاره به برنامه دولت ۶۲ ترکیه برای توسعه و آبادانی ترکیه به نقش موثر انرژی اشاره کرد بخش انرژی صفحات ۱۴۸تا ۱۵۲ برنامه دولت داود اوغلو را شامل می شود در این برنامه بر خصوصی سازی صنعت برق این کشور تاکید شده است تولید برق از انرژی هسته ای نیز مورد تاکید قرار گرفته است ( هالوک دیرکسنلی ۱-۲) در دوران داود اوغلو ۸ عدد راکتور اتمی برای تولید الکتریسیته در مناطق سینوپ و آک کویو به بهره برداری خواهد رسید ظرفیت نهایی این راکتورها ۹۲۸۰ مگاوات خواهد بود در این برنامه اهمیت ویژه ای به گاز طبیعی داده شده است با اشاره به افزایش سهم ترکیه از ۹ درصد در پروژه تاناپ به ۲۰ برای احداث خط لوله انتقال گاز طبیعی ترکیه – یونان و هم چنین خط لوله جنوب اروپا برنامه ریزی شده است از اهداف مهم این برنامه تبدیل بندر جیهان به دومین مرکز انرژی اتحادیه اروپا عنوان شده است برای بهره وری بیشتر و بومی سازی صنعت انرژی ترکیه بر استفاده از دانش مهندسان ترک – طراحی داخلی – تولید داخلی و جذب نیروهای تحصیل کرده و متخصص داخلی تاکید شده است ( هالوک دیرکسنلی۲-۳)

نتیجه

رشد مداوم اقتصاد ترکیه طی دهه های اخیر بویژه در زمان حکومت عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان حاکی از برنامه ریزی منظم این کشور دارد با توجه به نقش غیر قابل انکار انرژی در پیشرفت یک کشور می توان نتیجه گرفت که سیاست گذاری انرژی ترکیه دقیق صورت گرفته است با به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه نقش انرژی در سیاست خارجی این کشور بیش از بیش مشخص گردید حکومت اردوغان با توجه به اصل ” سیاست بدون مشکل با همسایگان ” از انرژی به عنوان اهرمی برای تسریع همکاری و افزایش همکاری با همسایگان خویش داد می توان به قراردادهای انرژی ترکیه با کشورهایی نظیر آذربایجان – روسیه – عراق و .. اشاره کرد سیاست گذاری ترکیه نیز مشکلات خاص خویش را دارد که می توان به افزایش وابستگی به یک منبع خارجی مثل روسیه اشاره کرد و یا خوصوصی سازی شرکت ملی نفت ترکیه که با مخالفت جدی احزاب مخالف ترکیه روبرو شده است با توجه به روند رو به رشد ترکیه مصرف انرژی در این کشور افزایش خواهد یافت و ترکیه مجبور است انرژی مورد نیاز خویش را از منابع قابل اعتماد ارزان و مطمئن فراهم کند بدین حهت باید در سیاست منطقه ای خویش باز نگری کند چرا که بعد از بحران سوریه و حمایت این کشو از مخالفین رژیم اسد رابطه این کشور با ایران و روسیه که تامین کنندگان اصلی نفت و گاز ترکیه هستند با مشکلات جدی روبرو شد.

منبع irdiplomacy

#اقتصاد #تجارت #ترکیه

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخ دهید