قدیمی ترین نسخه چاپ سربی

قدیمی ترین نسخه چاپ سربی ترکیه در کتابخانه آستان قدس رضوی

کتابهای چاپی قدیم، با آن چاپ عجیب و غریبشان برای خیلی از انسانها جذابیت خاصی دارد؛

یکی از این کتابها، «گلشن خلفا»، تألیف حسین مرتضی نظمی زاده است که به زبان ترکی نوشته شده و از قدیمی ترین کتابهای چاپ ترکیه در سال ۱۱۴۳ قمری می باشد. این کتاب را اکنون می توانید در گنجینه کتب خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس ببینید.
گلشن خلفا، نوشته حسین مرتضی نظمی زاده، از نویسندگان و مترجمان مشهور اوایل قرن ۱۲ (متولّد ۱۱۲۹ قمری) است. این کتاب، به زبان ترکی و از قدیمی ترین کتاب های چاپ ترکیه است که در سال ۱۱۴۳ قمری در قسطنطنیه و چاپخانه ابراهیم متفرقه به چاپ رسیده است.
این کتاب دارای کاغذ شکری فرنگی اعلا با ته نقش (واترمارک) است.۱۳۰ صفحه دارد و در ابتدای آن، فهرست مطالب با ذکر شماره صفحات آمده است. موضوعِ کتاب، تاریخ خلفا و سلاطین است؛ از زمان سقوط بنی امیه شروع شده و احوال خلفای بنی عباس، قتل ابومسلم، ظهور قرمطیان، دولت آل بویه، حکومت آل هلاکو و چنگیز، تیموریان، شاه اسماعیل و صفویان و در نهایت، پادشاهان عثمانی (سلطان سلیمان، عثمان خان، مرادخان تا حسن پاشا) تا روزگار مؤلّف را در خود جای داده است.

از ویژگی های این نسخه، قدیمی بودن چاپ و کمیاب بودن آن است؛ چرا که ترکیه نخستین کشور منطقه است که در صنعت چاپ پیش قدم بود و این نسخه از نخستین کتاب های چاپی سربی ترکیه به شمار می آید. کتاب در سال ۱۱۴۳ قمری، یعنی زمانی که صنعت چاپ هنوز وارد ایران و تعداد زیادی از کشورهای جهان نشده بود، چاپ شده و از قدیمی ترین کتاب های گنجینه نفایس چاپی کتابخانه آستان قدس رضوی است که با حروف عربی به چاپ رسیده است. مهم تر از آن اینکه ناشر این نسخه، ابراهیم متفرقه (۱۰۸۵ – ۱۱۵۸ قمری)، از بانیان و بنیان گذاران صنعت چاپ در ترکیه است.
ابراهیم متفرقه، نخستین مسلمانی بود که چاپخانه ای با حروف سربی عربی در استانبول راه اندازی کرد. با همه اعتباری که در عرصه سیاست و ترقّی خواهی به دست آورد، نامش با تأسیس چاپخانه جاودانه شد. نخستین کتابی که در چاپخانه نوبنیاد ابراهیم به چاپ رسید، «وانقولی لغتی»، ترجمه ترکی صحاح جوهری بود که توسط محمدبن مصطفی والی، از علمای زمان سلطان مرادخان سوم (۹۸۲ – ۱۰۰۳ قمری) در دو جلد انجام شده بود. این کتاب که در سال ۱۱۴۱ قمری به چاپ رسید، در واقع، فرهنگ عربی – ترکی بود. مهم ترین کتابی که ابراهیم چاپ کرد، کتاب «جغرافیای جهان‌نما»، نوشته کاتب چلبی مصطفی خلیفه، معروف به حاجی خلیفه (۱۰۶۸ قمری / ۱۶۵۸ میلادی) بود که ابراهیم، خود نقشه های متعددی بر آن افزود و آن را در سال ۱۱۴۵ قمری / ۱۷۳۲ میلادی در قطع بزرگ چاپ کرد. ابراهیم به منظور تأمین کاغذ مورد نیاز چاپخانه خود، یک کارخانه کاغذسازی نیز در شهر یالووا در کرانه دریای مرمره ساخت. ابراهیم تنها یک چاپخانه دار نبود؛ او مردی دانشمند، صاحب فن، آگاه به علوم ریاضی، هیئت و جغرافیا، زبان دان و مترجمی توانا بود. مقدمه ها و حواشی او بر پاره ای از انتشارات چاپخانه اش و نیز نقشه های جغرافیایی که طراحی و تهیه کرده و ترجمه کتاب های علمی مانند مجموعه هیئت قدیمه و جدیده، اثر ستاره شناس مشهور هلندی، آندرس کلر، بیانگر آن است که او به راستی به چندین هنر آراسته بود. در واقع، علاوه بر موارد یاد شده، ایشان حکّاکی ماهر، ناشری مطّلع، مؤلّف و مترجمی زبردست هم بود که از این همه فضایل، در نشرِ هرچه بهترِ کتب سود می جست.
کتاب نفیس «گلشن خلفا»، چاپ کتابخانه این انسان فرهیخته، در خردادماه ۱۳۸۷، جذب کتابخانه آستان قدس رضوی گردید و اگنون در مخزن کتب خطی این کتابخانه نگهداری می شود

منبع رضوی

#کتاب_خطی #ترکیه

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

دیدگاهتان را بنویسید